ELEKTRONİK TAŞIMA SENEDİ
(E-KONŞİMENTO)
Bu yazımızda elektronik ortam da yapılabilen iletişim olnaklarından yaralanarak ulusal yada küresel bir elektronik senet formatı uygulanbilirliği üzerin de duracağım. Burada bazı uygulamalar başlangıç olarak da olsa bazı alanlarda kullanılmakla birlikte ulusal yada küresel uygulanabilirliği konusun da ortak bir yaklaşım ortaya konmamıştır.
Hernekadar M.T.O.(*) nun yayınlarında elektronik senetleri matbu senet olarak algılanması iş yaşamının ortaya çıkartığı zorunlu belgeler olarak görerek kullanabilirliğini önermiş olması da dikkate alınmalıdır.
Bazı yazılımcılar bu on-line senet ve belge değişimini, dar bir alan da yanlızca iş yaptıkları ortam ile sınırlayarak kulanım alanlarını genişletmeye çalışmaktadırlar.
Burada öncelikle ulusal planda bir konşimentonun üzerinde durularak tek bir belge ile taşıma sözleşmesi ,sigorta bilgileri, taşıma yükümlülükleri , güvenceler veya istisnaları kapsayan bire-konşimento nun elektronik ortam da iletişimin şu anki alt yapısı ile sağlanması ve avantajları üzerinde durmalıyız.
Uluslararası Hava Taşıyıcaları Birliği (IATA) benzeri bir (CASS )sistemi air- waybill lerde navlun tahsilatı ve IATA komisyonunun belirlenmesinde daraltılmış bir alanda sınırlı olarak da halen kullanamaktadırlar.
Ticeretin basitleştirilmesi ve yükümlülüklerin son kulanıcıya açık ve kesin olarak belirtilmesi iş yaşamının temel sorunularındandır.Bürokrasi burada mevzuat ile uğraşa dursun bu yeni tipdeki modern öneriler bir yerde mevzuat üstü bir konumdadır. Bu nedenle yanlızca bilgisayar ortamında ve karmaşık olmayan bir yazılım ile elde edilen veriler merkezi olarak olarak yönlendirildiğinde herkes için yapılabilir hale gelecektir.
Aslında bu elektronik ortam da hazırlanmış ve spesifik taşıma bilgilerini barındıran basit bir form yapısıdır. Böylece konşimentoda ki tüm taraflar anında bilgilenecek taşıma da ortaya çıkan hız ve zaman föktörünü en aza indirecektir. İstatistik ve veriler geçmişe ilşkin olarak en kısa anda elde edilecek ve çalışma zamanı kısalacaktır. Gümrük beyanlarında buna benzer bir uygulama on-line olarak halen yapılmaktadır. Ama burada insan föktörü devreye girmekte kontrol ve denetim gene insan eliyle yapılmakta böylece tekrar başa dönülmektedir. Bu e-konşimentolar gümrük manifestosunu da kapsaması gibi bir işlev de ileride üslenebilirler. Özellikle ihracat taşımalarında konşimento ve gümrük manifestosu hemen hemen aynı bilgileri içerir.
(*) MTO nun MTO no 400 uygulama kararlarında belirtilen maddelerde madde 22 /c . i. Otamatik veya bilgisayar sistemlerinden çıkan veya çıktığı anlaşılan vesaikin ve ii. karbon kopyaların veya veya karbon kopya olduğu anlaşılan vesaikin orijinal olduklarıbelirtilmişse ve anılan vesaikin uygun yerlerinde orijinal yerine geçeeğinin tastik edilmiş olması kaydıyla ,bu vesaiki bankalar orijinal vesaik olarak kabul edeceklerdir.(Vesikalı Krediler İçin Yeknesak Teamüller ve Uygulamalar TOBB yayınları 1983)
E-KONŞİMENTODA OTORİTE KİMDİR
Merkezi bir organ tarafından esasları belirlenecek olan bu tip belgelerin öncelikle özerk bir yapıda olamsı gerekmektedir. Ticaret odaları ve meslek neslek odaları burda ilk akla gelen otaritelerdir. Bu görevi sökterde yer alan tüm taşıma birliklerinin ve örgütlerinin üzerinde uzlaşarak belirleyecekleri bir kamusal otorite de yer alabilir. Serbest ticaretin ve rekabetin olağan ve kendi dinamiğinde gelişmesine engel olabilecek dayatmacı ve “rapt-ı zap” mantığıyla hazırlanan yönetmenlik (Kara Ulaştırması Taşıma Yönetmenliği) gibi girişimlerinyerine bilimsel yol haritaları çizilmelidir.
M.T.O. nun aynı yayında belirlemiş olduğu ve bankaların dahi sevk dökümanlarındaki forwardırın sorumluluklarına atıf yaparak “ Akreditifde aksine bir hüküm yer almıyorsa ve Milletler Arası Ticaret Odasınca onaylı FIATA Birleşik Nakliye Konşimentosu değil ise veya belirli bir nakliyecinintemsilcisi veya taşıyıcısı olarak kareket eden bir navlun komisyoncusu tarafından düzenlendiği belirtilmemişse, bankalar, navlun komisyoncularının düzenlediği nakliye vesaikini rededeceklerdir.” (MTO adı geçen yayın madde 25 fıkra d)
Burada belirtiliği biçim de e-konşimentonun küresel ticaret veya ulusal anlamda dış ticaret için gerekli hukuksal temeli bulunmaktadır. Türkiyede ki taşıma işleri organizatörleri birertüzel kişilik ve donatanın namına çalışan bir bağimsız şirketler olduğundan bu konuda altyapı olarak hiç bir problem yoktur ve ticari bankaların kambiyo servisleri de bu modern uygulamadan yararlanacaklardır.E-konşimentoyu yaşama geçirmemiz ve bunun yazılım alanında geliştirip kullanabilir hale getirdiğimizde , ki pek zor bir yazılım değildir. Hukuksal temeli var olan ticaret kanunları ve uluslararası teamüller den ibarettir.
E-KONŞİMENTO TAŞIMALARA DÜZEN GETİRİR
Düzen kelimesini kullanmak belki haksızlık olacaktır ticaterin kendi dinamiğinde gelişmesi ve burada hiç bir dış otoriteye bağlı olmaması doğal olanıdır. Bu işi yapan insanlara baştan haksızlık gibi algılanmaması gerekmektedir. Bu proje bir anda tüm Türkiye de yapılan tüm taşımalar hakkında anında otariteler bilgi vermeye amaçlamaktadır. Yani kim ne yapıyorsa bilinmelidir. Böylece kayıt dışı çalışmaya son noktayı koyabilecek ve yüsksek tonaj zorlamasıyla karşı karşı ya kalan bağımsız kamyon sahibi nakliyeciler, trafik kontrolerinde yaşadıkları sıkıntı ortadan kalkacaktır. Ulaştırma Bakanlığının bürokratları kendilerini Kara Yollarının sahibi gibiymişcesine yollarımız yıpranıyor gerkeçesi palavradan ibarettir. Tonaj Kontrolü yapan kamu otoritesi kimlerdir , bunu bilmekteyiz . Bu yönetmenlik de belirtilen gerekçeleride kamuoyunu aldatmaya yöneliktir. Dolayısıyla e-konşimentoda belirtilen tonaj miktarı karayollarının kabul edilebilir gabari sınırlarını tüm Türkiye yollarında merkezi olarak denetleyebilecek bir kolaylık sağlayacaktır.
MALİ TEMELİ OLAN TAŞIMA BELGELERİNE KARŞI E-KOMŞİMENTO
Bu öneri ilk kez 25 Şubat 2005 de yürürlüğe giren girene kadar birçok maddesi değişen ticaretin ve yaşamın hiç bir boyutuyla ilişki kurulamayan otel lobisinde bürokratlar tarafından hazırlanan yönetmenliğe karşı tavrımız ne olur sorusı karşısında ilk önce gelişmişti. Bizler o zaman IATA taşıyıcıları gibi bir konşimentonun belirgin bir risk sigortasını taşıyarak elektronik olarak üretelebileceğini düşünmüştük. Bu düşünce çalıştığımız birçok platform da gelişti ve mali yeterlilik olarak belirlenen fahiş belge paralarının yerini almasını bizzat dile getirdik. Böyelece haksız rekabetin önüne geçilerek küçük işletmeler ve bağımsız kamyon sahipleri bu sektörün içinde daha tutarlı bir biçimde yer alacak olup, e-konşimentodan birer
küçük rüsüm ile daha ciddi bir kaynak ortaya çıkacaktır. Vergilendirme ve kazanç tabana yayılacak olup söktöre ciddiyet gelecektir.
E-KONŞİMENTO BİR TAŞIMADA BİR GÜVENCE VE TEMİNATLAR BÜTÜNÜDÜR
Bir freıght forwarder müsterisine nasıl bir güvence vermelidir. Aslında bu soruya yanıt çok açıktır. Uluslararası temaüller bu görevi bütün Dünya da belirlemiştir. Taşıma sigortası ve mal sigortası bütün klozları kapsayan gelişmiş sigorta biçimleridir. Burada taşımacıyı ziyana karşı koruyan gelişmiş CMR sigotrası gibi modern uygulamalar bilinmektedir.E-konşimento burada
kapsadığı teminatları FIATA STANDART TAŞIMA SÖZLEŞMESİ NDE yer alan yükümlülükler kadar sınırlamak daha doğrudur. Bu teminatları daha da zorlamak kapsam
dışına çıkmak özel olarak freight forwarder cılığı ve genel olarak taşıma söktörünü , kendine güveni olmayan bir söktor olarak olarak algılanmasını getirecektir.