22 Haziran 1993
tarihinde yapılan Kopenhag Zirvesi'nde, Avrupa Konseyi, Avrupa Birliği'nin
genişlemesinin Merkezi Doğu Avrupa Ülkelerini kapsayacağını kabul etmiş ve aynı
zamanda adaylık için başvuruda bulunan ülkelerin tam üyeliğe kabul edilmeden
önce karşılaması gereken kriterleri de belirtmiştir. Bu kriterler siyasi,
ekonomik ve topluluk mevzuatının benimsenmesi olmak üzere üç grupta
toplanmıştır.
SİYASİ
KRİTER: Demokrasi,
hukukun üstünlüğü, insan hakları ve azınlıklara saygı gösterilmesini ve
korunmasını garanti eden kurumların varlığı,
EKONOMİK
KRİTER: İşleyen bir pazar ekonomisinin varlığının
yanısıra Birlik içindeki piyasa güçleri ve rekabet baskısına karşı koyma
kapasitesine sahip olunması
TOPLULUK
MEVZUATININ BENİMSENMESİ: Siyasi, ekonomik ve
parasal birliğin amaçlarına uyma dahil olmak üzere üyelik yükümlülüklerini
üstlenme kabiliyetine sahip olunması
POLİTİK KRİTERLER
AB’ye girmeye aday ülkeler;
- istikrarlı ve kurumsallaşmış bir
demokrasinin var olması,
- hukuk devleti ve hukukun
üstünlüğü,
- insan haklarına saygı,
- azınlıkların korunması
gibi dört ana kriter açısından
değerlendirmeye alınacaktır. Genel olarak; ülkenin çok partili bir demokratik
sistemle yönetiliyor olması, hukukun üstünlüğüne saygı, idam cezasının olmaması,
azınlıklara ilişkin herhangi bir ayrımcılığın bulunmaması, ırk ayrımcılığının
olmaması, kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın yasaklanmış olması, Avrupa
Konseyi İnsan Hakları Sözleşmesinin tüm maddeleri ile çekincesiz kabul edilmiş
olması, Avrupa Konseyi Çocuk Hakları Sözleşmesinin kabul edilmiş olması gibi
özellikler dikkate alınmaktadır. Ancak, bu ilkelerin varlığı tek başına yeterli
olmamakta, aynı zamanda kesintisiz uygulanıyor olması gerekmektedir.
EKONOMİK KRİTERLER
Kopenhag Zirve sonuçlarına göre,
ekonomi alanında işlevsel bir piyasa ekonomisinin varlığı kadar, AB içindeki
piyasa güçleri ve rekabet baskısı ile başedebilme kapasitesi de aranmaktadır.
a. Etkin bir piyasa ekonomisi
için;
- arz-talep dengesinin piyasa
güçlerinin bağımsız bir şekilde karşılıklı etkileşimi ile kurulmuş olması,
- ticaret kadar fiyatların da
liberal olması, piyasaya giriş (yeni firma açılması) ve çıkış (iflaslar) için
engellerin bulunmaması,
- mülkiyet haklarını (fikri ve sınai
mülkiyet) içeren düzenlemeleri kapsayan yasal bir sistemin olması ve bu
yasalar ile düzenlemelerin icra edilebilmesi,
- fiyat istikrarını içeren bir
ekonomik istikrara ulaşılmış olması ve sürdürülebilir dış dengenin varlığı,
- ekonomik politikaların gerekleri
hakkında geniş bir fikir birliğinin olması,
- mali sektörün, tasarrufları üretim
yatırımlarına yönlendirebilecek kadar iyi gelişmiş olması gerekmektedir.
b. AB içinde rekabet edebilme
kapasitesinin sağlanması için;
- öngörülebilir ve istikrarlı bir
ortamda karar alabilen ekonomik kurumların makro ekonomik istikrarının olması
ve bununla beraber işlevsel bir piyasa ekonomisinin varlığı,
- alt yapı, eğitim ve araştırmayı
içeren yeterli miktarda fiziki ve beşeri sermayenin olması,
- firmaların teknolojiye uyum
sağlama kapasitesinin bulunması gerekmektedir.
Bu çerçevede rekabet edebilme derecesinin
göstergeleri olarak, birliğe girişten önce birlik ile o ülke arasında belirli
bir ticaret ortaklığının olması ve ülke ekonomisinde küçük firmaların oranı
sayılmaktadır.
TOPLULUK
MÜKTESEBATINA UYUM KRİTERİ
a. AB’nin siyasi birlik ile
ekonomik ve parasal birlik hedeflerini kabul etmek:
Birliğin “ortak dış politika ve
güvenlik” politikasına etkin bir katılım için aday ülkelerin buna hazır olması
gerekmektedir. Ekonomik ve Parasal Birlik konusunda ise, merkez bankasının
bağımsızlığı, ekonomik politikaların koordinasyonu, İstikrar ve Büyüme Paktına
katılım, merkez bankasının kamu sektörü açıklarını finanse etmesinin
yasaklanması gibi konularda üye ülkelerin aldıkları kararlara katılmak
gerekmektedir.
b. AB’nin aldığı karalara ve
uyguladığı yasalara uyum sağlamak:
- Gümrük Birliği, malların serbest
dolaşımı, sermayenin serbest dolaşımı gibi ortaklık anlaşmaların da belirtilen
şartlara uyum sağlaması,
- tek pazara geçişi gerektiren
Topluluk müktesebatına uyum sağlanması,
- Topluluğun tarım, iletişim ve
bilgi teknolojileri, çevre, ulaşım, enerji, taşımacılık, tüketici hakları,
adalet ve içişleri, işgücü ve sosyal haklar, eğitim ve gençlik, vergilendirme,
istatistik, bölgesel politikalar, genel dış ve güvenlik politikası gibi
alanlardaki her türlü düzenlemesine uyum sağlanması.
KAYNAK : www.belgenet.com